Μπορεί η διατροφή να σχετίζεται με τις πολυκυστικές ωοθήκες; Θα μπορούσε να βοηθήσει στη διαχείριση των πολυκυστικών ωοθηκών; Πάμε πρώτα να δούμε κάποιες πληροφορίες για το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ) κι έπειτα το ρόλο της διατροφής στην εμφάνιση και διαχείρισή του.

Τι είναι το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών;

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ) είναι η πιο κοινή διαταραχή του ενδοκρινικού συστήματος σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, και υπολογίζεται ότι οι γυναίκες που το αντιμετωπίζουν ανέρχονται περίπου στο 10% του πληθυσμού. Το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από έναν ιδιάζοντα συνδυασμό συμπτωμάτων, με αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων (ορμονών) και δυσλειτουργία των ωοθηκών, όταν ταυτόχρονα έχει αποκλειστεί οποιαδήποτε άλλη διάγνωση (όπως υπερπρολακτιναιμία ή συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων). Οι γυναίκες με ΣΠΩ παρουσιάζουν ετερογένεια σε όλο το φάσμα του συνδρόμου, από την αιτιολογία έως την κλινική εικόνα ή και μακροπρόθεσμα την εξέλιξη και πρόγνωση του συνδρόμου. Η έρευνα δείχνει ότι πρόκειται για μια πολύπλοκη πολυγονιδιακή διαταραχή με ισχυρές επιγενετικές και περιβαλλοντικές επιρροές, συμπεριλαμβανομένης της διατροφής και πολλών πτυχών του τρόπου ζωής της γυναίκας.

Συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών

Τα πιο κοινά συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών σχετίζονται με το αναπαραγωγικό και το ενδοκρινολογικό σύστημα και είναι τα εξής:

  • Αμηνόρροια ή ολιγομηνόρροια
  • Υπετρίχωση ανδρικού τύπου
  • Ακμή και λιπαρότητα δέρματος
  • Ινσουλινοαντίσταση, Διαβήτης Τύπου 2, Μεταβολικό Σύνδρομο
  • Παχυσαρκία και αυξημένο κοιλιακό λίπος
  • Αναπαραγωγικές διαταραχές ή υπογονιμότητα
  • Διαταραχές διάθεσης (κυρίως κατάθλιψη)

Πώς συμβάλει η διατροφή στο Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών;

Η σύγχρονη έρευνα απέδειξε ότι η διατροφή μπορεί να βοηθήσει στο Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών, όμως πολλές γυναίκες δεν γνωρίζουν αυτό το όφελος στην υγεία τους. Αλλάζοντας τον τρόπο ζωής, την ποιότητα της διατροφής και το σωματικό τους βάρος (όταν απαιτείται), μαζί με την κατάλληλη ιατρική προσέγγιση ή και φαρμακευτική αγωγή, παρουσιάζονται πολλαπλά οφέλη στην υγεία και πρόγνωση της γυναίκας με ΣΠΩ.

Η τροποποίηση του τρόπου ζωής (αλλαγές στη διατροφή ή/και επίπεδα φυσικής δραστηριότητας) πρέπει να συνιστάται σε κάθε γυναίκα με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, δεδομένης της επιβλαβούς επίδρασης του κοιλιακού λίπους και της παχυσαρκίας, που συχνότατα εμφανίζουν οι ασθενείς, στον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγειακής νόσου. Οι υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στον τρόπο ζωής βελτιώνουν την σύσταση σώματος, τον υπερανδρογονισμό και την αντίσταση στην ινσουλίνη σε γυναίκες με ΣΠΩ, ενώ υπάρχουν κάποιες αμφιλεγόμενες ενδείξεις ότι μπορεί παράλληλα να βελτιώνουν το προφίλ λιπιδίων, την αναπαραγωγική λειτουργία, τη διάθεση ή την ποιότητα ζωής.

thought-catalog-EMX1eJ1BcgU-unsplash

Σωματικό Βάρος

Έχει ισχυρά αποδειχθεί ότι η παχυσαρκία συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο για Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών. Μάλιστα στις παχύσαρκες γυναίκες η εμφάνιση του συνδρόμου είναι 30% παραπάνω από τις νορμοβαρείς γυναίκες. Επιπλέον, η παχυσαρκία αυξάνει τις πιθανότητες για αντίσταση στην ινσουλίνη που καταληκτικά θα οδηγήσει σε αυξημένα ανδρογόνα, αυξημένη τριχοφυΐα και άλλες ορμονικές διαταραχές, πυροδοτώντας την ανάπτυξη κύστεων στις ωοθήκες.

Η απώλεια βάρους είναι σημείο-κλειδί στην πρόληψη και στη διαχείριση του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών.

Ακόμη και 5-10% απώλεια επί του αρχικού σωματικού βάρους, επιφέρει ενθαρρυντικά αποτελέσματα, βελτιώνοντας τη γονιμότητα, την υπερτρίχωση και τον εμμηνορροϊκό κύκλο, αλλά και τα επίπεδα λιπιδίων στο αίμα. Σημειώνεται εδώ ότι η αυξημένη χοληστερόλη αίματος, το προφίλ λιπιδίων και η περιφέρεια μέσης, επιδεινώνουν σοβαρά την εμφάνιση του συνδρόμου.

Ακόμη κι αν θεωρείται ότι υπάρχει δυσχέρεια στην απώλεια βάρους μιας γυναίκας με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αυτό δεν αποδεικνύεται, και η εφαρμογή υποθερμιδικού προγράμματος απώλειας βάρους, σε συνδυασμό με άσκηση, εγγυώνται τη βελτίωση της κλινικής εικόνας της γυναίκας με ΣΠΩ.

Διατροφικές Πρακτικές

Ανεξαρτήτως της απώλειας βάρους, συστήνεται διαιτητική αντιμετώπιση στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Συνολικά προτείνεται μια ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή, με φυσικά, μη επεξεργασμένα τρόφιμα και τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες. Εν αντιθέσει, η δυτικού τύπου διατροφή είναι υπεύθυνη για μη φυσιολογική κορύφωση του σακχάρου μεταγευματικά, αλλά και των λιπίδιων του αίματος, δημιουργώντας ένα φλεγμονώδες προφίλ. Επομένως, είναι χρήσιμο να αποφεύγονται, επεξεργασμένοι υδατάνθρακες, (αρτοσκευάσματα, πίτες, σνακ, λευκό ψωμί), τηγανιτά τρόφιμα, αναψυκτικά και χυμοί εμπμορίου, αλμυρά και γλυκά βιομηχανοποιημένα σνακ, επεξεργασμένα κρέατα (αλλαντικά, λουκάνικα), το κόκκινο κρέας και τα ζωικά λίπη. Στις γυναίκες με ΣΠΩ, η φτωχή ποιότητα της διατροφής συνδέεται άμεσα με την αντίσταση στην ινσουλίνη και προδιαθέτει για αυξημένο σπλαχνικό λίπος και καρδιαγγειακή νόσου.

Σαν μοτίβο διατροφής συστήνεται η κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων, καθώς προάγει την ευγλυκαιμία και τον κορεσμό. Ποιοτικά μια ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή περιέχει ψάρια και θαλασσινά, όσπρια και ξηρούς καρπούς (καρύδια, αμύγδαλα, φιστίκια, κουκουνάρι), μεσογειακά βότανα, μέτρια ποσότητα σε άπαχα κρεατικά (πουλερικά) και γαλακτοκομικά. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της μεσογειακής διατροφής φαίνεται ότι μειώνουν τη φλεγμονή και τα αυξημένα ανδρογόνα, ενώ επίσης βελτιώνουν την αντίσταση στην ινσουλίνη. Άλλες τροφές που υπάγονται στην αντιφλεγμονώδη δίαιτα είναι το κακάο, τα μπαχαρικά (κουρκουμάς), το αβοκάντο, τα σκούρα κόκκινα φρούτα (μούρα, κεράσια, μύρτιλα, σταφύλια), τα λιπαρά ψάρια, τα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα σταυρανθή λαχανικά (μπρόκολο, κουνουπίδι, λαχανάκια Βρυξελών).

Μια διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη έχει επίσης προταθεί στους ασθενείς με ΣΠΩ, ως εργαλείο αντιμετώπισης της ινσουλινοαντίστασης, και μάλιστα με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Ο γλυκαιμικός δείκτης αναφέρεται κυρίως σε υδατανθρακούχα τρόφιμα και προσδιορίζει το πόσο ανεβαίνει η γλυκόζη του αίματος μετά την κατανάλωση συγκεκριμένου τροφίμου. Για την ομαλοποίηση της μεταγευματικής γλυκόζης και την καλύτερη διαχείριση του σακχάρου από τα κύτταρα, ενδείκνυται η κατανάλωση σύνθετων υδατανθράκων, ολικής άλεσης και με αυξημένες φυτικές ίνες. Τέτοια τρόφιμα είναι το μαύρο και πολύσπορο ψωμί, τα δημητριακά ολικής άλεσης, η βρόμη, το καστανό ρύζι, τα φρούτα και τα λαχανικά. Να μην ξεχνάμε ότι στο γλυκαιμικό φορτίο ολόκληρου του γεύματος συμβάλει η συνολική παρουσία φυτικών ινών, λίπους και πρωτεΐνης. Για παράδειγμα, χαμηλότερη μεταγευματική αύξηση γλυκόζης προκύπτει μετά την κατανάλωση φρούτου με ξηρούς καρπούς, εν αντιθέσει με το φρούτο μόνο του.

Μακροθρεπτικά Συστατικά

Η βάση της ισορροπημένης διατροφής, δηλαδή οι υδατάνθρακες, προτείνεται να είναι σύνθετοι και με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Ως εκ τούτου, προτιμώνται τα αμυλούχα τρόφιμα ολικής άλεσης και πολύσπορα (ψωμί, ζυμαρικά, δημητριακά, ρύζι) και με αυξημένη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. Αυτά τα τρόφιμα δημιουργούν ομαλή και σταδιακή αύξηση του σακχάρου στο αίμα και επομένως καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο. Επίσης, συστήνεται η μείωση των συνολικών υδατανθράκων της διατροφής των γυναικών με ΣΠΩ, περίπου στο 40-45% της ημερήσιας πρόσληψης, καθώς φαίνεται ότι αυτή η προσέγγιση βελτιώνει τα κλινικά συμπτώματα του συνδρόμου.

Αντιθέτως, τα απλά σάκχαρα (γλυκά, μπισκότα, muffins, κρουασάν) και οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες (κέικ, αλμυρά σνακ, πρόχειρο φαγητό), θα πρέπει να μειώνονται στο ελάχιστο δυνατό, διότι φαίνεται ότι αυξάνουν τη φλεγμονή, την οξειδωτική διαδικασία, τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακή νόσο.

Σχετικά με τα λιπαρά της διατροφής, συστήνεται μείωση και δίνεται έμφαση στην κατανάλωση μονοακόρεστων και πολυακόρεστων ω-3 λιπαρών οξέων, με εμφανή ύφεση στα συμπτώματα του συνδρόμου. Το ποσοστό επί του συνόλου της ενέργειας της δίαιτας συστήνεται να κυμαίνεται κοντά στο 30%.Αντιθέτως, διατροφή υψηλής περιεκτικότητας σε συνολικό λίπος, κορεσμένα λιπαρά και τρανς λιπαρά οξέα, μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς τη μορφολογία των ωοθηκών, αλλά και τα επίπεδα λιπιδίων των γυναικών με ΣΠΩ.

Τέλος, μέτρια προς υψηλή συστήνεται να είναι η περιεκτικότητα της διατροφής σε πρωτεΐνη, καθώς η έρευνα έχει προσφάτως αναδείξει ότι ένα ποσοστό πρωτεΐνης 30% επί του συνόλου της ενέργειας, βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τα συμπτώματα του συνδρόμου.

Μικροθρεπτικά συστατικά

Στην πολύτιμη αυτή ομάδα θρεπτικών συστατικών, αναγνωρίζεται η συμβολή της βιταμίνης Ε, των ω-3 λιπαρών οξέων και της ρεσβερατρόλης, με την ισχυρή αντιφλεγμονώδη τους δράση, στη βελτίωση του μεταβολικού συνδρόμου και του υπερανδρογονισμού που εμφανίζουν οι ασθενείς με ΣΠΩ. Επιπλέον, οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες, βιταμίνη C και β-καροτίνη, μπορεί να έχουν σημαντική επίδραση στη βελτίωση των συμπτωμάτων και στην εξισορρόπηση του οξειδωτικού στρες του κυττάρου. Σε κίνδυνο έλλειψης για βιταμίνες του συμπλέγματος Β (Β12, φυλλικό οξύ, ινοσιτόλη) βρίσκονται συχνά οι γυναίκες με ΣΠΩ, σημαντικές για την μείωση της φλεγμονής, και της βιταμίνης D και του ασβεστίου. Η έλλειψη μαγνησίου φαίνεται συχνή στις ασθενείς με ΣΠΩ, ιδίως όταν συνυπάρχει παχυσαρκία, ενώ η λήψη μαγνησίου βελτιώνει το μεταβολισμό της γλυκόζης, μειώνει τα ανδρογόνα και ασκεί αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση, βελτιώνοντας τα συμπτώματα του συνδρόμου. Ομοίως και ο ψευδάργυρος, γνωστός για τη σημασία του στην υγεία της γονιμότητας και την κυτταρική διαίρεση, εξομαλύνει τις μεταβολικές δυσλειτουργίες του συνδρόμου. Το σελήνιο και το χρώμιο, με αντιοξειδωτικές δράσεις, φαίνεται ότι συμβάλουν στην ινσουλινοευαισθησία και στη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ των ασθενών. Έχει μελετηθεί εκτενώς και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να κριθεί απαραίτητη η συμπληρωματική χορήγηση των ανωτέρω βιταμινών ή μετάλλων. Υπενθυμίζουμε ότι κανένα συμπλήρωμα διατροφής δεν θα πρέπει να λαμβάνεται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη και την επίβλεψη ειδικού.

Σημεία-Κλειδιά

Συνοπτικά, για την διαιτητική αντιμετώπιση του Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών συστήνεται:

  • Ισορροπημένη μεσογειακή και αντιφλεγμονώδης διατροφή
  • Υποθερμιδική διατροφή (όταν απαιτείται μείωση του βάρους)
  • Σύνθετοι και ποιοτικοί υδατάνθρακες, χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη
  • Συχνή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών
  • Αυξημένη κατανάλωση πρωτεΐνης (άπαχο λευκά κρέατα, ψάρι)
  • Χαμηλή περιεκτικότητα της διατροφής σε λίπος, έμφαση στα μονοακόρεστα λιπαρά
  • Αποφυγή απλών σακχάρων και κορεσμένων λιπαρών
  • Απομάκρυνση από τη «δυτικού τύπου» διατροφή
  • Σταθερή συχνότητα γευμάτων (μικρά και συχνά)
  • Χρόνος για άσκηση
  • Μείωση του στρες
Βιβλιογραφία 
EscobarMorreale, H. F. (2018). Polycystic ovary syndrome: definition, aetiology, diagnosis and treatment. Nature Reviews Endocrinology, 14(5), 270–284. 
Shahid, R., Iahtisham-Ul-Haq, Mahnoor, Awan, K. A., Iqbal, M. J., Munir, H., & Saeed, I. (2022). Diet and lifestyle modifications for effective management of polycystic ovarian syndrome (PCOS). Journal of food biochemistry, 46(7), e14117. 
Barrea, L., Marzullo, P., Muscogiuri, G., Di Somma, C., Scacchi, M., Orio, F., Aimaretti, G., Colao, A., & Savastano, S. (2018). Source and amount of carbohydrate in the diet and inflammation in women with polycystic ovary syndrome. Nutrition research reviews, 31(2), 291–301. 
Alesi, S., Ee, C., Moran, L. J., Rao, V., & Mousa, A. (2022). Nutritional Supplements and Complementary Therapies in Polycystic Ovary Syndrome. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), 13(4), 1243–1266. 
ElObeid T, Awad MO, Ganji V, Moawad J. (2022). The Impact of Mineral Supplementation on Polycystic Ovarian Syndrome. Metabolites. 12(4), 338.